NASCAR: wyscigi samochodowe po amerykansku

Istnieje wiele roznych form sportu motorowego, z ktorych kilka mozna podziwiac w Muzeum Louwmana.

Niedawno do kolekcji dolaczono Toyote Camry, ktora brala udzial w tak zwanym "Sprint Cup", najwazniejszej klasie w mistrzostwach NASCAR. Na ponizszym zdjeciu widac Toyote Camry Nascar z 2013 roku w akcji podczas Goodwood Festival of Speed 2014.

NASCAR, czyli North American Stock Car Auto Racing, to niezwykle popularna dyscyplina w amerykanskich wyscigach samochodowych. Na pierwszy rzut oka biorace udzial auta wygladaja jak seryjne, ale pozory myla. Oto kawalek historii amerykanskich wyscigow samochodowych w pigulce

Powstanie

Wkrotce po zakonczeniu II wojny swiatowej w poludniowych stanach USA zaczeto organizowac wyscigi samochodow tego typu, jakich uzywali przemytnicy nielegalnego alkoholu (tzw. moonshiners), aby dostarczac swoje (nielegalne) produkty odbiorcom. Dwa najwazniejsze wymagania wobec takich pojazdow byly nastepujace: musialy wygladac mozliwie jak najbardziej zwyczajnie (stock) oraz byc szybsze od samochodow policyjnych. Przyklad takiego auta mozna zobaczyc w Louwman Museum, toHudson Commodore 8 z 1948 roku. Nieco mniejsza wersja tego modelu, Hornet, w lekko wzmocnionej wersji okazala sie jednym z najszybszych samochodow tamtych czasow.

Zorganizowane wyscigi pojawily sie wkrotce, miedzy innymi pod wplywem jednego z pionierow w historii NASCAR, Billa France'a Sr. France juz na wczesnym etapie podjal sie organizacji wyscigow i budowy torow. Dzieki temu udzial stal sie atrakcyjny nie tylko dla kierowcow, ale takze widzom zapewniono pasjonujace widowisko.

Kulminacyjnym wydarzeniem sezonu w tamtych wczesnych latach byl wyscig na plazy Daytona Beach na Florydzie.

Wyścigi

Zdecydowana wiekszosc wyscigow odbywala sie na tak zwanych owalach o roznej dlugosci i, zwlaszcza w poczatkowym okresie, czasem nieutwardzonych. Ze wzgledu na ksztalt toru widz ma dobry widok na to, co dzieje sie podczas wyscigu. Organizacja NASCAR sprawila, ze udzial w mistrzostwach byl finansowo atrakcyjny, dzieki czemu kierowcy z innych czesci Ameryki szybko dolaczyli do tej galezi sportu motorowego. W Ameryce bylo niewiele tak zwanych torow drogowych i tylko pojedyncze, takie jak Riverside w Kalifornii, byly na poczatku wykorzystywane do wyscigow NASCAR.

Elementem, ktory odroznia NASCAR od na przyklad wyscigow Formuly 1, jest bardzo zroznicowana dlugosc zawodow. Wyscigi maja od 250 do 600 mil (400 do 960 km). Rozni sie takze liczba okrazen. Dla przykladu: na jednym z najkrotszych torow, w Bristolu, kierowcy pokonuja 500 okrazen po 0,5 mili (250 mil/400 km). Na Talladega Motor Speedway, jednym z najdluzszych i najszybszych torow, przejezdza sie „zaledwie” 188 okrazen po 2,6 mili (500 mil/800 km). Dystanse te sa zgodnie z przepisami pokonywane przez jednego kierowce.

Uczestniczace samochody

Rosnaca popularnosc NASCAR zostala zauwazona takze przez producentow z Detroit. Niektorzy producenci w latach piecdziesiatych i szescdziesiatych wspierali, jawnie badz potajemnie, zespoly i kierowcow. Bylo to jednak wsparcie na niewielka skale. Wielka trojka, Ford, General Motors i Chrysler, byla coraz mocniej zaangazowana w NASCAR. W latach siedemdziesiatych przybralo to naprawde powazne rozmiary: na scenie pojawily sie tzw. muscle cary. Byly to tak zwane homologation specials, zmodyfikowane modele seryjne, budowane w ograniczonych ilosciach. Modele wykorzystywane w NASCAR musialy byc bowiem normalnie dostepne w sprzedazy u dealerow. W ten sposob spelniano okreslone wymagania i mozna je bylo wystawiac jako modele seryjne (stock). Samochody te byly zazwyczaj wyposazone w 7‑litrowe silniki V8 o mocy ponad 400 KM. Mialy ponadto nieco bardziej oplywowe nadwozia, takie jakPlymouth ‘Roadrunner’z muzeum Louwmana. Tego typu auta osiagnely na super speedways (ultraszybkich owalnych torach) w Charlotte i Talladega predkosci przekraczajace 320 km/h. Te specials zostaly jednak wkrotce zakazane i powrocono do bardziej typowego typu samochodow wyscigowych. Kryzys naftowy sprawil ponadto, ze publicznosc przestala kupowac tego rodzaju samochody.

Poczatkowo w wyscigach braly udzial rozne marki General Motors oraz koncernu Chrysler. Jednak z czasem to Ford i Chevrolet razem zaczely dominowac. Minelo bardzo duzo czasu, zanim na polu walki pojawili sie inni, nieamerykanscy producenci. Po poczatkowo ostroznym wejsciu Toyota rozrosla sie obecnie do roli bardzo powaznego konkurenta dla Forda i Chevroleta.

Zasady

Innym pojedynkiem, ktory nie rozgrywa sie na torach, lecz za zielonym stolikiem, jest regulamin NASCAR. W poczatkowym okresie elastyczne stosowanie przepisow przez uczestnikow bylo czyms oczywistym. Subtelne zmiany w ksztalcie nadwozia i inne sprytne rozwiazania zostaly z biegiem lat zduszone przez surowe regulacje. Do sprawdzania, czy karoseria samochodu rzeczywiscie odpowiada specyfikacjom fabrycznym, uzywa sie dopasowanych elementow, tzw. templates. Moc silnika jest takze kontrolowana przez ograniczenia, takie jak pojemnosc skokowa i przyduszony doplyw powietrza. Odbywa sie to za pomoca tzw. restrictor plates, montowanych miedzy gaznikiem a kolektorem dolotowym i wyposazonych w otwory o przepisanej srednicy.

Wymagania bezpieczenstwa dla samochodow sa bardzo surowe. Pod standardowo wygladajaca karoseria znajduje sie rama z rur, ktora pelni funkcje klatki bezpieczenstwa. To, ze kierowcy w bardzo wielu przypadkach wychodza bez szwanku ze swoich samochodow (lub z tego, co z nich pozostalo), swiadczy o skutecznosci tej konstrukcji.

Zolta flaga (niebezpieczenstwo, zakaz wyprzedzania) jest podczas wyscigow uzywana bardzo czesto. Nie tylko przy wypadkach, ale takze przy pozornych drobnostkach. Szybko przechodzi to w tzw. full course yellow. Wtedy wyscig zostaje zneutralizowany i mozna zjechac do boksow. Zlosliwe jezyki twierdza, ze czasem dyrekcja wyscigu robi to po to, by uczynic rywalizacje bardziej emocjonujaca. Szefowie zespolow maja wiec pelne rece roboty, zeby wyrobic sobie dobry obraz przebiegu wyscigu. Pomagaja im tzw. spotterzy, ktorzy siedza gdzies wysoko na trybunie, maja pelny widok na tor i moga na przyklad zasygnalizowac, ze dalej doszlo do wypadku, a tym samym ostrzec kierowce. Mozna miec o tym wlasne zdanie, ale lepiej zapobiegac niz leczyc!

Ogole zasady NASCAR sa surowe. Dotyczy to nie tylko kwestii technicznych, ale takze innych obszarow. Na przyklad miejsca na ekspozycje sponsorow sa jasno okreslone. Numery startowe sa wlasnoscia NASCAR i sa przydzielane zespolom wyscigowym. Numery musza byc bardzo dobrze widoczne na (zaspawanych) drzwiach oraz na dachu. W sumie funkcjonuje 110 numerow startowych: od 1 do 100 oraz od 01 do 09.

Najbardziej znane numery to 43 i 3 (odpowiednio rodzin Petty i Earnhardt). Numer 61 nie jest juz uzywany na pamiatke dziewieciokrotnego mistrza Richie Evansa, ktory zginal w 1995 roku w wypadku podczas wyscigu.

Kierowcy

Miejsce narodzin tej dyscypliny sportu, poludniowe stany Ameryki, sprawilo, ze wyksztalcila sie tam wlasna kultura i w zasadzie nadal ja maja. Na przestrzeni lat uczestnikow okreslano mianem The Good Old Boys, pieszczotliwym zwrotem, ktory zaciera rzeczywistosc. Wiekszosc druzyn ma siedziby w poludniowych stanach Ameryki, takich jak North i South Carolina oraz Alabama.

Same wyscigi byly i sa pelne incydentow, bo jedzie sie "z nozem miedzy zebami". Uszkodzenia samochodow albo cos jeszcze gorszego sa raczej regula niz wyjatkiem. Zawsze cos sie dzialo, a to przyciaga publicznosc, ktora z zacieranymi rekami przychodzi to ogladac.

Sami uczestnicy nie sa porownywalni z kierowca Formuly 1. Srednia wieku jest wyzsza, zwlaszcza w ubieglym wieku, kiedy wielu zawodnikow bylo grubo po trzydziestce. Jedna z najwiekszych legend NASCAR, Richard Petty, mial ponad czterdziesci lat, gdy zdobyl swoje 200. zwyciestwo (!) co jest rekordem. Cala rodzina Petty jest zreszta slawna w srodowisku NASCAR i daleko poza nim. Lee, ojciec Richarda, byl jednym z pierwszych mistrzow w latach piecdziesiatych. Syn Richarda, Kyle, oraz wnuk Adam (ktory niestety zginal smiercia tragiczna podczas wyscigu w 2000 roku) to rowniez znane nazwiska.

Wydaje sie, ze NASCAR jest osobnym swiatem w ramach sportow motorowych. Kierowcy NASCAR bardzo rzadko biora udzial w innych dyscyplinach sportu samochodowego. Zdarza sie, ze kierowcy z serii IndyCar chca poprowadzic stock cara, ale sukces wcale nie jest tam gwarantowany. Wyjatkami sa A.J. Foyt i Mario Andretti. Innym przykladem jest Juan-Pablo Montoya, byly mistrz swiata F1.

NASCAR cieszy sie ogromna popularnoscia w Ameryce. Liczba widzow przekraczajaca 100 000 podczas weekendu wyscigowego z pewnoscia nie jest wyjatkiem.

W jednym z kolejnych odcinkow blizej przyjrzymy sie nowszej historii NASCAR, skupiajac sie na wspomnianej wczesniej Toyocie Camry, ktora mozna zobaczyc na pierwszym pietrze Muzeum Louwmana.

Peter Helbach