Od kanistra do dystrybutora jak benzyna i samochod znalazly sie nawzajem

Skad pierwsi kierowcy brali paliwo do swoich samochodow? Czy benzyna juz wtedy istniala? Co bylo pierwsze? Samochod czy benzyna?

Wynalezienie zasady dzialania silnika spalinowego i nastepnie jego zbudowanie stanowia kamien milowy w historii motoryzacji. Opracowanie odpowiedniego paliwa jest prawie tak samo wazne. Jasnym wymaganiem wobec paliwa jest to, aby latwo sie zapalalo. Benzyna, jaka znamy dzisiaj, jeszcze nie istniala. Paliwo jednak bylo dostepne w innej formie.

Obraz 1: Bertha Benz tankuje paliwo w aptece

Benz Patent Motorwagen z 1886 roku, pierwszy samochod na swiecie, jezdzil na ligroinie, lotnym srodku czyszczacym dostepnym wylacznie w aptece. Produkt ten byl dostarczany w duzych butelkach w wiklinowych koszach.

W kolejnych latach, gdy zakup samochodu stal sie dla wielu bardziej dostepny, zapotrzebowanie na paliwo znaczaco wzroslo.

Produkt pochodny ropy naftowej, czyli petroleum, okazal sie dobra podstawa do wytwarzania paliwa. W wielu czesciach swiata ropa byla przetwarzana na liczne produkty, wsrod ktorych ostatecznie znalazla sie benzyna. Dostepnosc surowca nie byla czynnikiem ograniczajacym. Rozpoczeto produkcje paliwa i wykorzystano ja komercyjnie. Nastepnie sytuacja szybko sie rozwinela i benzyna stala sie globalnie dostepna; poczatkowo sprzedawano ja w duzych butlach oplecionych wiklinowym koszem. Pozniej benzyna byla pakowana w puszki lub beczki, ktore sprzedawano glownie za posrednictwem handlarzy petroleum.

Dopiero okolo 1920 roku dystrybutor benzyny zadomowil sie w Holandii. Patrzac na miejsce, jakie dystrybutor paliwa zajmuje dzis w naszym zyciu, mozna by sadzic, ze jego wynalezienie bylo wiadomoscia swiatowego formatu, ale nic bardziej mylnego. Podobnie jak samochod, dystrybutor benzyny rozwijal sie stopniowo. W latach dwudziestych gospodarka miała sie dobrze. Kazdy chcial uszczknac cos dla siebie z nieustannie rosnacej sprzedazy samochodow. Każdy szanujacy sie lokal rozrywkowy, hotel, warsztat samochodowy i wiejski kowal stawial przed drzwiami dystrybutor paliwa. Wybuchla prawdziwa pompomania. Pod koniec lat trzydziestych rynek dystrybutorow benzyny byl juz calkowicie nasycony. Wtedy na cztery samochody przypadal jeden dystrybutor. Wybuch II wojny swiatowej gwaltownie polozył temu kres.

Obraz 2: Dystrybutory benzyny w muzeum Louwman

Po wojnie zycie zaczelo powoli wracac do normy. Poczatkowo benzyna byla trudno dostepna, ale wkrotce sytuacja sie poprawila. Rozne marki prowadzily ostra konkurencje, a stacje benzynowe przy glownych drogach sluzyly nie tylko do tego, do czego byly przeznaczone, lecz takze jako reklama sprzedawanej marki. Zamiast pozostawiac sprzedaz swoich produktow „handlowi”, koncern naftowy sam bezposrednio pelnil role sprzedawcy.

Ilustracja 3: stacja Esso w Raamsdonksveer zaprojektowana przez Dudoka

Architektura tych stacji benzynowych byla czesto pomyslana tak, aby szczegolnie przyciagac uwage klientow. Kilku znanych holenderskich architektow zajelo sie projektowaniem „funkcjonalnych” stacji benzynowych. Na przyklad Willem Dudok zaprojektowal stacje dla Esso, z ktorych lacznie zbudowano 112. Zachowaly sie tylko dwie, z czego jedna znajduje sie na terenie Louwman & Parqui w Raamsdonksveer.

Konkurencja miedzy poszczegolnymi markami byla zabojcza. Istnialy rozne rodzaje benzyny, "super" i "normalna". Roznica polegala na liczbie oktanowej, ktora okresla odpornosc na spalanie stukowe. Im wyzsza odpornosc na spalanie stukowe, tym mocniej paliwo moze zostac sprezone, zanim dojdzie do samoczynnego zaplonu. Silniki spalinowe o wysokim stopniu sprezania potrzebuja wiec paliwa o wysokiej liczbie oktanowej. Poszczegolni producenci chwalili sie takze dodatkami, dzieki ktorym silniki mialy byc bardziej oszczedne.

Niedawno ukazala sie ksiazka "Van blik naar pomp" autorstwa Rutgera Booya i Basa de Voogda. Ksiazka opisuje, jak benzyna i samochod znalazly sie nawzajem: to fascynujace poszukiwanie dotyczace sprzedazy benzyny w latach 1885–1940.