Wyjatkowe samochody maharadzow w muzeum Louwmana

W pierwszej polowie XX wieku Indie byly czesciowo muzulmanskie, czesciowo hinduskie i panowal tam bardzo silny podzial klasowy, tak zwane kasty. W przeciwienstwie do Europy, gdzie roznice spoleczne sa dokonywane mniej wiecej milczaco, ludzie w tamtych czasach dokladnie wiedzieli, do jakiej kasty naleza, i poza malzenstwem przynaleznosc ta sie nie zmieniala. Im wyzsza kasta, tym wazniejsza byla dana osoba.

Maharadza (hinduski) lub Nizam (muzułmanski) odpowiadali temu, co w Europie nazwano by "krolewskim". Ponizej funkcjonowal system kastowy z jego rozmaitymi stopniami. Jasne jest, ze wymienione tytuly byly zastrzezone dla "Rulers" z wielu regionow ogromnych Indii. Aby dodatkowo skomplikowac sytuacje, Anglicy, ktorzy mieli w owym czasie wladze, uszeregowali rozne obszary wedlug ich znaczenia. Roznica ta wyrazala sie w liczbie salw honorowych oddawanych przy stosownych okazjach. Najwazniejszym panstwem byl Hajdarabad z 23 strzalami. Byly tez obszary bez zadnych salw honorowych!

Haiderabad byl najwazniejszym ksiectwem, poniewaz byl jednym z najwiekszych i zdecydowanie najbogatszym. Bogactwo Nizama bylo legendarne, a w latach trzydziestych nalezal on do najbogatszych ludzi na swiecie.

Nizam Hajdarabadu

Podobno posiadal tyle perel, ze mozna by nimi wypelnic basen o wymiarach olimpijskich. Srodkiem transportu Nizama byl oczywiscie Rolls-Royce, na ktorym zbudowano wielki tron. Nie bedzie wiec zaskoczeniem, ze jego dwor dysponowal wieloma bardzo pieknymi i luksusowymi pojazdami.

Jednym z nich byl samochod znany jako "Srebrny Fantom z Hajdarabadu". Byl to RR Phantom I z eleganckim nadwoziem firmy Barker, zwanej takze nadwornym dostawca Rolls-Roycea. Wlascicielem tego auta byl premier Hajdarabadu. Ten czlowiek, Nawab, przeszedl tradycyjne angielskie wychowanie (Eton, Cambridge i Sandhurst), wiec wybor marki samochodu byl w pewnym sensie oczywisty. Problem z takim autem jak ten Phantom polegal na tym, ze byl uzywany bardzo rzadko. Oczywiscie wyprowadzano go z garazu, aby przewozic odwiedzajacych dostojnikow, takich jak byly i przede wszystkim krotkotrwaly krol Edward VIII oraz wicekrol Indii, ale na tym sie konczylo.

1926 Rolls-Royce 40/50-HP Phantom Barker Torpedo Tourer

Obecnosc dwoch duzych reflektorow na wysokosci przedniej szyby moglaby wskazywac, ze ten samochod byl wykorzystywany takze do polowania na zwierzyne o zmierzchu. W takich kregach bylo to ulubione zajecie.

W pozniejszych latach samochod wyszedl z uzycia, ale zyskal nowe zycie w „slubnym obiegu”. Sluby w Indiach sa zawsze organizowane z wielkim rozmachem, a czym lepiej przewiezc panne mloda i pana mlodego niz (dawnym) samochodem dworskim? Niezliczone mlode pary korzystaly z tego auta w „najwazniejszym dniu swojego zycia”.

Ten samochod wiele lat pozniej zostal odnaleziony przez angielskiego kolekcjonera, ktoremu ostatecznie udalo sie go nabyc. Po pewnym czasie spedzonym w muzeum w Anglii samochod trafil do zbiorow Muzeum Louwmana.

Obok Rolls-Royce'a muzeum posiada jeszcze jeden samochod, ktory byl przeznaczony do uzytku w Indiach. Auto to nalezalo pierwotnie do kogos, kto zarobil duzo pieniedzy w Indiach i najwyrazniej chcial to wszystkim pokazac. Mezczyzna ten, Szkot Robert "Scotty" Matthewson, mieszkal w Kalkucie.

Kalkuta byla w tamtym czasie drugim co do wielkosci miastem Imperium Brytyjskiego (po Londynie), a w czesci miasta, w ktorej mieszkal Matthewson, znajdowalo sie duze jezioro z liczna populacja labedzi. To, w polaczeniu z jego pragnieniem posiadania wyrozniajacego sie pojazdu, prawdopodobnie sklonilo go do zlecenia w Anglii budowy pojazdu, ktory pozniej mial zostac nazwany Swan Car. Budowniczym byla firma Brooke, stosunkowo malo znany producent samochodow, lepiej znany w swiecie morskim jako budowniczy (motor)lodzi. Pieniadze nie stanowily przeszkody i nie szczedzono ani kosztow, ani wysilku, aby stworzyc pojazd przyciagajacy wzrok. Wybor Brooke zamiast na przyklad Rolls-Royce'a byl mimo to zaskakujacy. Zlosliwe jezyki twierdzily zreszta, ze Rolls-Royce nie byl sklonny wspolpracowac przy tak ekstremalnym pojezdzie i dlatego, rzecz jasna w najwyzszym stopniu uprzejmie, odmowil.

1910 Brooke 25/30-HP Swan Car

Wyglad przypominal labedzia, prawdopodobnie zainspirowanego Swan Park w Kalkucie, gdzie mieszkal Matthewson. Zdecydowano sie na nadwozie z twardego drewna, co nadaje samochodowi mase okolo 3000 kg. Wyposazenie samochodu jest dobrze znane: organy, goraca woda wyplywajaca z dzioba labedzia oraz szczotki do czyszczenia opon.

Silnik, wczesny szesciocylindrowy, oferowal jak na tamte czasy calkiem przyzwoita, ale w stosunku do masy auta ograniczona moc. Jednak z pewnoscia nigdy nie mial on sluzyc do osiagniecia wysokich predkosci!

Samochod zostal "ochrzczony" butelka szampana w Swan Park, od ktorego wzial swoja nazwe. Pierwszy wyjazd na ulice Kalkuty przyniosl naglowki w gazetach: "Kobiety zaczely piszczec" oraz "Bydlo chodzace po ulicach rozbieglo sie we wszystkie strony". A trzeba pamietac, ze ruch uliczny w Kalkucie byl juz wtedy (w kwietniu 1910 roku) bardzo intensywny i chaotyczny. Reakcja wladz byla latwa do przewidzenia i Swan Car nie mogl juz wiecej pojawiac sie na ulicach.

Matthewson w koncu postanowil sprzedac swoj samochod. Nabywca okazal sie maharadza Nabha, ksiectwa polozonego kilkaset kilometrow na polnoc od Delhi. Nabha bylo jednym z mniejszych ksiectw (2400 km2) z "zaledwie" 13 salwami honorowymi.

Po konflikcie z sasiednim ksiestwem ten maharadza zostal zmuszony do abdykacji. Jego syn, wowczas 9 letni, objal po nim wladze po okresie regencji w 1940 roku. Dla tego syna zbudowano Cygnet (Baby Swan), ktory obecnie tworzy nierozerwalna pare z Swan Car. Samochody byly juz tylko rzadko uzywane, a w latach osiemdziesiatych sprzedano czesc parku samochodowego maharadzy Nabha, w tym slynny Swan Car. Oba samochody zostaly nabyte przez Muzeum Louwmana i poddane bardzo gruntownej renowacji.

Dla wielu Swan Car jest najbardziej rozpoznawalnym samochodem w muzeum.

Peter Helbach