Ford z "T"

Ford T jest prawdopodobnie najbardziej znanym klasycznym samochodem. Wplyw, jaki ten model wywarl na przemysl motoryzacyjny oraz na miejsce samochodu w spoleczenstwie, byl i nadal jest ogromny.

Droga, ktora przeszedl Ford (zarowno jako czlowiek, jak i przedsiebiorca), nie nalezy do codziennych. Henry Ford poczatkowo pracowal u Edisona, ale w wolnym czasie zbudowal pojazd, ktory ujrzal swiatlo dzienne w 1896 roku.

Drugi model pojawil sie kilka lat pozniej. Odszedl z firmy Thomasa Edisona i dolaczyl do Detroit Automobile Co. W 1903 roku zalozyl Ford Motor Company, oczywiscie w Detroit, swoim miejscu zamieszkania. Poczatki Forda byly trudne, poniewaz w tym czasie toczyla sie prawna walka o tak zwany patent Seldena, przez co amerykanski przemysl motoryzacyjny byl w praktyce wziety jako zakladnik. Selden twierdzil, ze wynalazl samochod i opatentowal ten wynalazek. W skrocie, kazdy kto budowal samochod w Ameryce musial placic tak zwana oplate na rzecz Seldena. Ford i kilku innych sprzeciwili sie temu z powodzeniem i ostatecznie wygrali przewlekly i niezwykle kosztowny proces sadowy.

Posrod tego wszystkiego Ford musial jednak budowac auta. Pierwszym typem, ktory wprowadzil na rynek, byl model A. Podczas gdy inni producenci czesto wymyslali skomplikowane nazwy dla swoich produktow, Ford po prostu szedl alfabetem. Ten model, A, z ktorego nawiasem mowiac piekny egzemplarz znajduje sie w Louwman Museum, od razu zdobyl popularnosc.piekny egzemplarz w Louwman Museum jest do zobaczenia, od razu zdobyl popularnosc.

Poczatkowo samochody Forda byly cenowo porownywalne z konkurencja. Poszczegolne modele pojawialy sie kolejno, wciaz wedlug alfabetu. W pewnym momencie Henry Ford wpadl na pomysl stworzenia samochodu prostego, lekkiego. Taniego auta, ktore mogloby byc produkowane w duzych ilosciach.

Jednak jeden z innych glownych akcjonariuszy, Alexander Malcolmson, uwazal, ze na drozszych, bardziej luksusowych samochodach mozna osiagnac wiekszy zysk. Modele B (a pozniej Model K) byly wynikiem tej teorii.

Wkrotce po wprowadzeniu na rynek modelu K Henry Ford wykupil tego wiekszosciowego udzialowca za 175 000 dolarow. Od tego momentu Ford mogl sam decydowac o dalszym kierunku rozwoju firmy. Model N odchodzil od dotychczasowej linii. Ten typ byl znacznie tanszy niz porownywalny model Oldsmobile.

Ponizej znajduje sie przeglad najwazniejszych typow, ktore ostatecznie doprowadzily do powstania T.

Model A produkowany od lipca 1903.

Ten model zostal zbudowany w fabryce Mack Avenue. Ten samochod mial 2-cylindrowy silnik, 8 KM i osiagnal predkosc okolo 48 km/h. Cena wynosila 750 USD (za wersje 2-osobowa) lub 850 USD (za wersje 4-osobowa). Wyprodukowano okolo 1750 sztuk.

Model B, produkowany od pazdziernika 1904 roku. Ten model byl produkowany w "Piquette Plant" po przeniesieniu fabryki w listopadzie 1904 roku. Ten samochod mial 4-cylindrowy silnik o mocy 24 KM i osiagnal predkosc okolo 60 km/h. Cena wynosila 2000 dolarow. Wyprodukowano okolo 500 sztuk.

Model C, produkowany od listopada 1904 roku. Ten samochod mial 2-cylindrowy silnik, 10 KM i osiagnal predkosc okolo 60 km/h. Cena wynosila 850 dolarow. Wyprodukowano okolo 800 sztuk.

Model F, produkowany od marca 1905 roku. Ten samochod mial 2-cylindrowy silnik, 12 KM i osiagnal predkosc okolo 60 km/h. Cena wynosila 1100 $. Zbudowano okolo 1000 sztuk.

Model K, produkowany od kwietnia 1906 roku. Ten samochod mial 6-cylindrowy silnik rzadowy, 40 KM i osiagnal predkosc okolo 80 km/h. Cena wynosila 2 500 dolarow. Wyprodukowano okolo 900 sztuk. Do dzisiaj zachowalo sie okolo 25 egzemplarzy.

Model N, produkowany od lipca 1906 roku. Ten samochod mial 4-cylindrowy silnik, 15 KM i osiagnal predkosc okolo 72 km/h. Cena wynosila 600 $. Wyprodukowano okolo 7000 sztuk.

Model R, produkowany od kwietnia 1907 roku. Ten samochod mial 4-cylindrowy silnik, 15 KM i osiagnal predkosc okolo 72 km/h. Cena wynosila 750 dolarow. Wyprodukowano okolo 2500 sztuk.

Model S, produkowany od sierpnia 1907 roku. Ten samochod mial silnik 4-cylindrowy, 15 KM i osiagnal predkosc okolo 72 km/h. Cena wynosila 700 dolarow. Zbudowano ich okolo 3750 sztuk.

Model T, produkowany od pazdziernika 1908 roku. Ten samochod mial 4-cylindrowy silnik, 20 KM i osiagnal predkosc okolo 72 km/h. Cena poczatkowo wynosila 850 $. Do maja 1927 roku wyprodukowano 15 007 033 egzemplarzy.

Pierwsze 14 000 samochodow wyprodukowano w fabryce Piquette Plant, a nastepnie produkcje przeniesiono do calkowicie nowo wybudowanego, ogromnego kompleksu fabrycznego Highland Park.

Zwlaszcza w ostatnich latach produkcji Modelu T pojawil sie znaczny sprzeciw wobec opracowania nastepcy tego ogromnie popularnego modelu. Ten sprzeciw, glownie ze strony syna Henryego Forda, Edsela, przewidywanego nastepcy ojca, polegal na tym, ze chcial on wprowadzenia nowego modelu. Musial powstac nowy model, tak jak u konkurencji, ktora regularnie wypuszczala nowe konstrukcje, zwlaszcza u odwiecznego rywala, General Motors.

Po zakonczeniu produkcji modelu T w maju 1927 roku fabryka Forda stala przez szesc miesiecy, aby przebudowac linie produkcyjna na nowo opracowany model A-Ford. Byl to samochod z 4-cylindrowym silnikiem o mocy 40 KM i zupelnie nowa skrzynia biegow. Auto osiagnelo predkosc okolo 100 km/h. Tego modelu, produkowanego do 1932 roku, zbudowano okolo 5 000 000 sztuk. Po modelu A-Ford powstal takze model B-Ford.

W 1932 roku opracowano zupelnie nowy silnik dla kolejnych modeli. Ten nowy silnik byl jednostka V8 o mocy 80 KM. Ford opracowal proces odlewania silnika V8 jako jednego bloku, co okazalo sie ogromnym sukcesem. Pod wzgledem kosztow proces ten byl bardzo wydajny i dal przedsiebiorstwu przewage nad konkurencja, ktora co prawda rowniez produkowala silniki V8, ale wciaz stosowala tradycyjna, znacznie drozsza metode.

B-Ford mogl zreszta byc dostarczany takze z silnikiem V8.

Po modelu B-Ford zrezygnowano z tego typu oznaczen i przestano uzywac liter A, B ani innych.

Model T Ford pozostaje wyjatkowym samochodem. Muzeum Louwmana wystawia wczesny i pozny egzemplarz, dzieki czemu mozna dobrze zobaczyc, jak auto ewoluowalo na przestrzeni lat. Zwrac szczegolna uwage na rozne materialy, ktore zostaly uzyte; na przyklad wczesna chlodnica jest z miedzi, podczas gdy pozniejsza wersja wykonana jest z tloczonej stali.

Celem Forda bylo coraz bardziej efektywne produkowanie samochodu bez naruszania ogolnej jakosci pojazdu. Kierownica, ktora w tamtych czasach tradycyjnie znajdowala sie po prawej stronie auta, zostala miedzy innymi ze wzgledow bezpieczenstwa ruchu drogowego przeniesiona na lewa strone w krajach, w ktorych jezdzilo sie po prawej stronie jezdni. Ford byl jednym z pierwszych, ktorzy dokonali tej zmiany.

W 1925 roku placilo sie jeszcze tylko 290 USD. Osiagnieto to po pierwsze przez zastosowanie tanszych materialow w produkcji, a po drugie przez maksymalne standaryzowanie czesci. W 1913 roku Henry Ford jako pierwszy zastosowal w przemysele samochodowym linie montazowa do produkcji swoich modeli T. Od tego czasu co roku z tasmy zjezdzalo znacznie wiecej Fordow T. W 1914 roku Ford podwoil dzienne zarobki swoich robotnikow do 5 USD i wprowadzil 8‑godzinny dzien pracy. Wszyscy chcieli pracowac u Forda. Prace wykonywano w systemie trzyzmianowym.

Produkcja masowa polozyla tez kres metodom lakierowania w przemysele motoryzacyjnym. Tradycyjne rodzaje farb do nadwozi schly zbyt wolno. Pomalowanie samochodu wciaz zajmowalo 10 dni. Ford odkryl, ze jedynym lakierem, ktory schnal wystarczajaco szybko, aby nie wstrzymywac produkcji, byla lepka substancja zwana "Black Japan". Byl to roztwor asfaltu, kopalu (rodzaj zywicy), oleju lnianego i terpentyny.

Ford obrocil potrzebe w cnote, gdy powiedzial:

"MODEL T FORDA JEST DOSTEPNE W KAZDYM KOLORZE, POD WARUNKIEM, ZE JEST TO CZARNY."

Z tego slynnego juz stwierdzenia mogloby wynikac, ze wszystkie modele T byly malowane na czarno. Tak jednak nie bylo. Do stycznia 1914 roku (oraz po 1925 roku, kiedy techniki lakiernicze wreszcie nadazyly za linia montazowa) mozna bylo wybierac sposrod kilku kolorow. Rok 1917 byl wazny dla Stanow Zjednoczonych: kraj zostal wciagniety w I wojne swiatowa. Przemysl przestawil sie na produkcje wojenna, a dla Forda oznaczalo to zwiekszenie produkcji ciezarowek. Rok 1917 byl tez waznym rokiem dla samego Forda. Gdy Henry Ford opanowal juz masowa produkcje, zaczal szukac sposobu, by uniezaleznic sie od dostawcow. Chcial takze przejac we wlasne rece produkcje wszystkich podzespolow. W tym celu Henry Ford zaczal szukac miejsca pod budowe zupelnie nowego kompleksu fabrycznego. Otrzymal on nazwe "The Rouge" od rzeki o tej samej nazwie. Surowce, takie jak ruda zelaza, przyplywaly statkami i byly przerabiane we wlasnych wielkich piecach na stal, ktora nastepnie obrabiano na czesci. Nawet statki przewozace rude byly wlasnoscia Forda.

Model T Ford byl przelomowym samochodem. Mozna by wiec oczekiwac, ze prowadzenie Forda T rowniez bedzie zaawansowane – prosze samemu to ocenic:

Pierwsze 800 Fordow T mialo tylko dwa pedaly i dzwignie do jazdy do tylu. Wszystkie pozniejsze Fordy T mialy 3 pedaly: wcisniety lewy pedal to 1. bieg, zwolniony to 2. bieg. Srodkowy pedal: po wcisnieciu sluzy do jazdy do tylu. Prawy pedal to hamulec. Dzwignia gazu znajduje sie przy kierownicy. Powodzenia!

Hans Maas we wspolpracy z redakcja Louwman Museum