Nadwozie typu skiff, lodz na kolach?

W latach przed pierwsza wojna swiatowa ostroznie eksperymentowano z aerodynamika (oplywowymi ksztaltami). Inspiracja dla tego trendu byl lodz!

W poczatkowych latach motoryzacji oplywowe ksztalty nie byly czyms, czym projektanci sie przejmowali. Nauka o aerodynamice byla w zasadzie dziewiczym terenem. W koncu lotnictwo dopiero co zaczelo istniec. Przy projektowaniu tej „nowomodnej” maszyny, jaką byl samochod, nie brano (jeszcze) pod uwage czynnika oporu powietrza. Przyklad: kluczowym elementem auta z tamtych czasow byla chłodnica. Byla ona czesto duza i musiala „lapac” wystarczajaco duzo powietrza, aby silnik mogl dobrze pracowac. Istnialy jednak rozwiazania. Chlodnice mozna bylo ustawic pionowo przy znacznie wezszej masce silnika, tak jak robil to Renault. Innym rozwiazaniem bylo zamontowanie chlodnicy nizej, miedzy przednimi kolami, ale czynilo to ten element samochodu wrazliwym na kamienie i podobne zagrozenia. Zaleta bylo natomiast to, ze silnik mozna bylo wyposazyc w wystylizowana oslone z ostro zakonczonym przodem (dzieki czemu powietrze moglo byc „rozcinane”), ktora ladnie laczyla sie z przegroda czołowa i miejscami dla kierowcow.

Problem polegal na tym, ze przod samochodu teraz wygladal jak odwrocona lodz!

Z tych typow nadwozia szybko zrezygnowano. Byl jednak w Paryzu producent nadwozi o imieniu Jean-Henri Labourdette, ktory uznal, ze ksztalt lodzi mozna z powodzeniem zastosowac w projekcie karoserii, w ktorym tyl samochodu byl wykonany z drewna. W polaczeniu z wypukla forma przywoluje to skojarzenie z lodzia.

Jednym z jego pierwszych projektow bylo nadwozie zbudowane na podwoziu Panhard & Levassor X19. Samochod powstal w 1912 roku dla Chevaliera Renee de Knyff, ktory w tamtym czasie byl czlonkiem zarzadu Panhard & Levassor i wazna postacia we francuskim swiecie motoryzacyjnym. Projekt nadwozia nazwano "Skiff" ze wzgledu na sposob, w jaki zostal zbudowany "kadlub" – w taki sam sposob jak niewielka lodz wioslarska o tej samej nazwie.

Samochod zostal zaprezentowany na paryskim salonie samochodowym w tamtym roku i wzbudzil duze zainteresowanie. Mahoniowy tylny fragment nadwozia sprawial, ze pojazd byl znacznie lzejszy w porownaniu z autem z nadwoziem stalowym. Tyl samochodu Panhard & Levassor w wersji Labourdette byl zaokraglony. Inni producenci, ktorzy nasladowali styl „Skiff”, stosowali bardziej spiczasta forme „torpedo”, co jeszcze mocniej upodabnialo auto do lodzi. Wkrotce do takich typow nadwozia zaczeto wykorzystywac podwozia innych marek. Prestiżowe europejskie marki, takie jak Rolls-Royce i Hispano-Suiza, pojawialy sie z nadwoziem, ktore po angielsku okresla sie jako „boat tail”. Pozniej dolaczyli do nich producenci amerykanscy.

Wkrotce okazalo sie, ze drewniane nadwozia sa jednak bardzo wymagajace w utrzymaniu, co podobala sie ludziom coraz mniej. Dlatego pozniej zaczeto wykonywac ksztalty karoserii z metalu. Auburn Speedster w Louwman Museum jest tutaj dobrym przykladem.

Jean-Henri Labourdette na bazie Panhard & Levassor zbudowal jeszcze druga wersje, ktora bardzo przypomina oryginalny model. Wiele lat temu samochod ten zostal nabyty przez Muzeum Louwmana. Konieczna byla gruntowna renowacja, poniewaz oryginalna drewniana tylna czesc byla w bardzo zlym stanie. Oryginalne rysunki znajdowaly sie w posiadaniu Muzeum Louwmana i przeprowadzono dokladna renowacje. Czesci skiff zostały odtworzone przez budowniczego lodzi na podstawie dostepnych danych, ale mile widziane byly takze rady samego Jean-Henri Labourdette. Pomimo podeszlego wieku zajmowal sie on tym projektem.Koncowy efekt, jaki mozna ogladac w Muzeum Louwmana,prezentuje sie okazale i daje wglad w wazny trend mody z poczatkowego okresu rozwoju samochodu.

Jak juz wspomniano, „torpedo” byla forma nadwozia, ktora rozwinela sie na poczatku XX wieku. Takze niemiecka marka Benz opracowala na „Prinz Heinrich Fahrt” samochod wyposazony w nadwozie typu torpedo. Charakterystyczna cecha jest plynna linia biegnaca od przodu auta az do tylu, niezaklocona przez wystajace elementy nadwozia. Ten ksztalt byl rewolucyjny, poniewaz do tego czasu samochody skladaly sie z trzech ustawionych jeden za drugim „blokow”: silnika z obudowa, czesci pasazerskiej i bagaznika. Wraz z pojawieniem sie „torpedo” „oplywowy ksztalt” ostatecznie zawital do swiata motoryzacji!

Znacznie wczesniejszy pojazd, Jamais Contente, ktorym Belg Camille Jenatzy jako pierwszy przekroczyl magiczna granice 100 km na godzine, byl pod wzgledem konstrukcji bardzo oplywowy. Gdy zobaczysz na obrazie Frederica Gordon-Crosbyego pokazanym tutaj, jak ten samochod pedzi z pelna predkoscia, latwo to zauwazysz. Jednak poza i polozenie nieustraszonego kierowcy nieco obnizaja jego aerodynamiczna wydajnosc.

Czesciowe drewniane nadwozie przezylo w latach trzydziestych i czterdziestych XX wieku odrodzenie w Ameryce. Tym razem nie tyl, lecz boki samochodow byly wykonane z drewna. Takie modele, zwane "Woodies", cieszyly sie krotkotrwala popularnoscia w Stanach Zjednoczonych. Czesto byly to tak zwane "station wagons". Samochody te byly przeznaczone do odbierania gosci hotelowych z dworcow i przewozenia ich wraz z bagazem do miejsca przeznaczenia. Kilku europejskich producentow zastosowalo te metode konstrukcji, ale podobnie jak w pierwszych latach byl to kaprys mody o ograniczonym czasie trwania. Historia sie powtarza.

Peter Helbach