Plakaty reklamowe w Muzeum Louwmana

Na pierwszym pietrze Muzeum Louwmana znajduje sie Sala Sztuki. Prezentowane sa tu miedzy innymi plakaty reklamowe w stylu art nouveau i art deco. Produkty przemyslu motoryzacyjnego zostaja wyniesione do rangi sztuki.

W tym artykule wyjasniono, dlaczego wybrano to medium jako forme reklamy i promocji dla przemyslu motoryzacyjnego.
Dzieki wynalezieniu nowej formy litografii, tak zwanej litografii chromolitograficznej na trzech kamieniach, pod koniec XIX wieku mozna bylo produkowac druk w duzych nakladach z wykorzystaniem podstawowych kolorow zielonego, czerwonego i niebieskiego. Byla to metoda druku plaskiego oparta na procesie chemicznym, bazujaca na fakcie, ze olej i woda odpychaja sie wzajemnie. Dla kazdego koloru nalezalo wykonac oddzielny odcisk, jednak mimo to druk mozna bylo wytwarzac tanio i szybko. W ten sposob plakat przestal byc luksusowym przedmiotem dla elity, a stal sie tanim produktem dostepnym dla wszystkich. Niezliczone rzesze ludzi mogly podziwiac litograficzne przedstawienia wszedzie tam, gdzie byly eksponowane. Zamiast uwaznie ogladac obraz w muzeum, ludzie rzucali szybkie spojrzenie, przechodzac obok czegos, co w istocie bylo przekazem reklamowym.

Popularnosc plakatow reklamowych bardzo wzrosla, gdy w 1894 roku odnoszacy sukcesy czeski artysta Alphonse Mucha za pomoca "aanplakbiljet" zapowiedzial wystep francuskiej aktorki Sarah Bernhardt i jej sztuki "Gismonda". Pobudzajacy zmysly obraz sprawil, ze plakaty byly zrywane z slupow reklamowych, a osoby je rozwieszajace byly nawet przekupywane, aby zdobyc ten wizerunek i powiesic go w domu.

Alphonse Mucha (1860-1939) Gismonda 1894, chromolitografia 216 x 74.2 cm. Muzeum Alphonse Mucha, Praga.

Zupelnie nowy styl Muchy nazwano Art Nouveau. Styl ten charakteryzuje sie stylizowanymi formami zaczerpnietymi z natury, otoczonymi kwiatami i roslinami o plynnych, zawijanych liniach lub arabeskach. Najbardziej wyeksponowanym motywem na tych przedstawieniach sa eleganckie, zidealizowane postacie kobiet. Wkrotce Mucha otrzymal zlecenie od Moet & Chandon champagne. Niedlugo potem inne drukarnie rowniez zaczely pozyskiwac komercyjne zlecenia dla artystow, ktorzy u nich pracowali.

Producenci samochodow, jako twórcy najnowszego wynalazku bedacego symbolem nowoczesnosci i postepu, oczywiscie nie mogli pozostac w tyle!

W pewnym sensie to samo dotyczylo na przyklad organizatorow wystaw samochodowych. Szeroka publicznosc mogla z zachwytem ogladac rozne marki, ktore znala jedynie z plakatow.

Plakat Art Nouveau w stylu Muchy; zapowiedz Paris Auto show z 1907 roku. George Antoine Rochegrosse (1859-1938). Wydrukowany przez J. Barreau w Paryzu. Do zobaczenia w Muzeum Louwmana.

Na plakatach marek samochodowych sprzedaje sie bardziej styl zycia niz sam produkt. Panie byly tak samo czarujace jak samochod! Jednak niektorzy zleceniodawcy uwazali, ze skoro kobieta tradycyjnie symbolizowala uczucia i nature, to mezczyzna jest lepszym „obrazem” dla samochodu. Ta zmiana jest bardzo dobrze widoczna w Kunstzaal na zapowiedzi wloskiej wystawy samochodowej z 1907 roku, „Mostra del Ciclo e dell’Automobile Milano”, zaprojektowanej przez Leopolda Metlicovitsa. Widzimy uskrzydlonego serafa (istote niebianska) niosacego wieniec laurowy obok powaznie wygladajacego kierowcy w roadsterze. Ten plakat zostal wykonany przez drukarnie Ricordi w Mediolanie. Firma ta byla pierwotnie wydawca muzycznym Pucciniego i Verdiego, a od 1895 roku dysponowala nowa niemiecka prasa litograficzna i zatrudniala najlepszych artystow.

Leopoldo Metlicovits (1868-1944), "Mostra del ciclo e dellautomobile Milano" 1907, wydrukowane przez Ricordi w Mediolanie. Do zobaczenia w Louwman Museum.

To, ze ten plakat przedstawia zupelnie inny nastroj niz francuskie plakaty Art Nouveau, wynika z faktu, ze Wlosi w latach 1909–1917 mieli wlasny nurt artystyczny, Futuryzm, ktorego celem bylo wprowadzic Wlochy jednym ruchem w nowoczesnosc. Futuryzm wywodzil sie z manifestu Filippo Tomasso Marinettiego (1876–1944) i w agresywny sposob odcinal sie od przeszlosci, takiej jak antyk i muzea. Wszystko musialo byc teraz szybkie i „niebezpieczne”. Malarstwo jest w duzej mierze abstrakcyjne i oddaje to poczucie predkosci. Znanym futurystycznym obrazem jest „Velocita astratta” („Abstrakcyjna predkosc”) z 1913 roku autorstwa Giacoma Balla.

„Velocita astratta”, Giacomo Balla (1871-1958), 1913, olej na plotnie, Pinacoteca Giovanni e Marella Agnelli, Turyn, Wlochy.

Przerazajaca rzeczywistosc pierwszej wojny swiatowej, poczatkowo wychwalanej przez futurystow, oznaczala jednak koniec tego nurtu w sztuce. W stylu futurystycznym zniknely elementy naturalne i plynne, krecone linie, a calosc sklaniac sie juz zaczela ku prostym liniom art deco lat 20. To wlasnie art deco wprowadzilo symetryczny i oszczedny w formie styl projektowania. Panie na plakatach z tego okresu sa wyemancypowane, znow same siedza za kierownica i sa juz postrzegane jako grupa docelowa przy zakupie samochodu. Wyrazistym przykladem tego stylu jest plakat znanego francuskiego artysty Rene Vincenta, bedacy reklama dawno juz nieistniejacej marki samochodow Georges Irat. Ten plakat w gruncie rzeczy opowiada krotka, sugestywna historie, ktora w tamtych czasach pobudzala wyobraznie widza. Innym dobrym przykladem jest plakat Shell w Kunstzaal.

Lewo: 'The leader all ways', Alexis Kow (1900-1978) Prawo: 'Georges Irat', Rene Vincent (1879-1936), obaj do zobaczenia w Muzeum Louwmana

Po pierwszej wojnie swiatowej przemysl motoryzacyjny zaznal silnego ozywienia, a reklama odgrywala jeszcze wazniejsza role niz wczesniej. Fiat, jako najwiekszy producent samochodow w Europie, byl na przyklad pierwsza firma, ktora posiadala wlasny dzial reklamy. Reklama zewnetrzna w postaci plakatow byla juz w miedzyczasie sprawdzonym rozwiazaniem i ponownie dowodzila swojej skutecznosci. Plakaty w stylu art deco nadal sugeruja, ze samochod ogolnie wciaz byl postrzegany jako produkt luksusowy w epoce blasku i przepychu, przede wszystkim ze wzgledu na swobode poruszania sie (czyli podrozowania).

Druga wojna swiatowa polozyla kres temu nurtowi sztuki i designu. Jednak w 1968 roku Art Deco przezylo odrodzenie, miedzy innymi dzieki publikacji ksiazki Art Deco of the 20s and 30s autorstwa Bevisa Hilliera. Co wiecej, to on jako pierwszy uzyl terminu Art Deco; wczesniej okres ten nazywano Art Moderne.

Podsumowujac, mozna stwierdzic, ze rozwoj stylu plakatow reklamowych od uroczej, lagodnej secesji do agresywnego wloskiego futuryzmu, az po uniwersalny design art deco, ewoluowal w czasie. Zarowno secesja, jak i futuryzm zostaly przerwane przez I wojne swiatowa, a art deco przez II wojne swiatowa. Wszystkie te style odzwierciedlaly nowoczesnosc swojej epoki. Samochod zaczal zyskiwac na znaczeniu w okresie secesji (1890-1910). Samochod byl w centrum uwagi w czasach futuryzmu (1909-1917) i odgrywal wazna role w okresie art deco (1920-1940).

Praktycznie wszyscy producenci samochodow korzystali z plakatow reklamowych jako narzedzia promocji, poniewaz mozna je bylo przygotowac stosunkowo szybko i tanio, dzieki czemu masowo docieraly w zasadzie do kazdego potencjalnego nabywcy auta. Plakaty od samego poczatku byly entuzjastycznie przyjmowane i nigdy nie stracily na popularnosci. Ktory producent plakatow z lat dwudziestych moglby kiedykolwiek przypuszczac, ze jego prace zawisna na scianach muzeum?

W Muzeum Louwmana mozna podziwiac liczne plakaty i inne tak zwane automobilia, wykonane przez roznych wybitnych artystow, przedstawiajace i reklamujace wiele marek.

Redakcja Muzeum Louwmana

Z podziekowaniami dla Joan M. Smient

Zrodla

Dzielo sztuki w dobie reprodukcji mechanicznej, Walter Benjamin, pierwotnie opublikowane w Zeitschift fur Socialforschung, 1936

'Secesja i erotyka', Ghislaine Wood, V&A publications, 2000

Alphonse Mucha Swietujac powstanie Muzeum Muchy w Pradze Mucha Ltd we wspolpracy z Malcolm Saunders Publishing Ltd 2000.

'Manifest futurystyczny' angielskie tlumaczenie w 'Art in Theory 1900-1990, an anthology of changing ideas' pod redakcja Charlesa Harrisona i Paula Wooda, pierwsze wydanie w 1992 roku, Blackwell Publishers, Oxford, UK.

Uwaga I; obraz Velocita Astratta z Pinacoteca Agnelli jest chroniony prawem autorskim!